Liệu TPP có thể tiếp tục mà không có Mỹ?

https://www.danluan.org/tin-tuc/20170515/lieu-tpp-co-the-tiep-tuc-ma-khong-co-my

Ba ngày sau lễ tuyên thệ nhậm chức, tổng thống Donald Trump đã thực hiện một trong những lời hứa trong chiến dịch tranh cử của ông là đưa Mỹ ra khỏi hiệp định TPP, một hiệp định tự do thương mại với 12 thành viên mà người tiền nhiệm là ông Obama kỳ vọng rằng nó sẽ trở thành di sản của ông ở khu vực châu Á. Điều này đồng nghĩa với việc từ chối cơ hội tiếp cận các thị trường mới cho các công ty sản xuất xe hơi của Mỹ, người nông dân Mỹ, các công ty dược phẩm Mỹ, đi kèm với mất đi hơn 100 ngàn cơ hội việc làm mới cho người dân Mỹ. Ông Trump cho biết đây chính là “điều tuyệt vời dành cho người lao động Mỹ.”

Trong số 11 quốc gia thành viên còn lại, sự bàng hoàng không chỉ bởi thái độ phản đối của vị tân tổng thống trước vai trò của Mỹ là quốc gia khởi xướng lên một trật tự thương mại cởi mở và dựa trên luật lệ, trong đó khu vực châu Á – Thái Bình Dương là được hưởng lợi nhiều nhất. Hoa Kỳ chiếm đến ba phần năm GDP trong khối TPP, nên theo lời thủ tướng Nhật Bản, nếu không có Hoa Kỳ thì TPP “chẳng có ý nghĩa gì cả.” Sau mọi nỗ lực chính trị và tiền của bỏ ra để soạn thảo bản thỏa thuận, đã được ký kết vào cuối 2015 nhưng mới chỉ Nhật Bản phê chuẩn, thì giờ gần như ai cũng đồng ý rằng TPP chỉ đáng xếp xó.

Các cuộc họp để cứu vãn TPP

Chỉ trong ba tháng mà mọi việc đã thay đổi đến chóng mặt. Trong tuần vừa qua tại Toronto, 11 thành viên còn lại đã gặp gỡ để thảo luận xem có nên tiếp tục TPP mà không có Hoa Kỳ hay không. Đến cuối tháng Năm, các quốc gia này sẽ họp lại lần nữa một cách chính thức tại Hà Nôi.

Mặc dù tổng thống Trump luôn cho rằng TPP là điều cực kì tệ hại cho nước Mỹ nhưng thực tế là 11 quốc gia thành viên còn lại mới là bên chấp nhận “nhượng bộ” trong việc mở cửa thị trường. Các quốc gia này chấp nhận làm vậy bởi Mỹ là một thị trường quá lớn. (Hàng rào thuế quan cũng gây trở ngại cho người tiêu dung nhưng dường như điều này chưa bao giờ có ý nghĩa lớn về mặt chính trị.) Một số nước, bao gồm cả Nhật Bản, cũng coi TPP là một cam kết chiến lược của Mỹ tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương vốn đang phải đối mặt với sự trỗi dậy từ Trung Quốc. Vì vậy, các quốc gia này hứa hẹn sẽ giảm thuế, mở cửa khối ngành dịch vụ để thu hút đầu tư và cạnh tranh, tăng cường bảo hộ bằng sáng chế và thắt chặt các tiêu chuẩn về môi trường. Theo những người ủng hộ TPP thì đây thực sự là một thỏa thuận mang “tiêu chuẩn vàng”.

Tuy nhiên, bà Deboral Elms thuộc Trung tâm Thương mại Châu Á, một trung tâm tư vấn thương mại tại Singapore, lại cho rằng 11 quốc gia còn lại vẫn được hưởng lợi rất lớn dù không có Mỹ (tương tự với những lợi ích của Mỹ trong một số ngành như thực phẩm và dịch vụ). Thậm chí ngay cả quốc gia thành viên nghèo đói nhất là Việt Nam, vốn có ngành sản xuất hàng may mặc và giày dép được hậu thuẫn bởi nhân công rẻ, cũng được hưởng lợi vì tniếp cận được với các thị trường của các nước giàu có hơn. Ví dụ, Úc đánh thuế 9,5% lên mặt hàng áo tắm. Giả sử mỗi người hay đi biển có từ ba đến bốn bộ áo tắm thì chỉ riêng Úc cũng đã là một thị trường cực kì tiềm năng cho Việt Nam. Một vài mặt khác trong việc thực thi TPP mà không có Mỹ còn dễ chứng minh hơn nhiều. Một ví dụ khác là, chính quyền cộng sản Việt Nam buộc phải ký một “thỏa thuận phụ” với Mỹ, chấp nhận nâng cao tiêu chuẩn lao động bao gồm việc công nhận các công đoàn độc lập. Sau khi Mỹ rút lui thì cái điều khoản khó chịu này cũng sẽ không còn nữa.

Tuy nhiên hầu hết các quốc gia đều khá sợ hãi nếu bị coi là đang muốn cầm trịch trong việc hồi sinh TP – bởi New Zealand luôn là quốc gia vô địch trong khoản mở cửa thương mại. Đối với Singapore, Malaysia và Việt Nam thì mối quan tâm lớn ở đây chính là việc hồi sinh TPP nhưng không bị coi là đối đầu với Trung Quốc. Ngược lại với Nhật Bản thì đây chính là mấu chốt vấn đề mặc dù nước này chưa bao giờ thừa nhận chính thức. Mối quan tâm của Nhật Bản chính là không muốn bị xem là đang chống lại Trump giả sử nước này có phụ thuộc Mỹ về mặt quân sự.

Về điểm này thì buổi chơi golf của thủ tướng Abe tại Mar-a-Lago với tổng thống Mỹ hồi tháng Hai vừa qua đã đem lại hiệu quả tích cực. Bản tuyên bố chung được hai nước đưa ra sau đó mang ý nghĩa rằng Nhật Bản “tiếp tục đẩy mạnh tiến bộ trong khu vực dựa trên cơ sở những sáng kiến sẵn có”. Hay nói cách khác, tổng thống Trump đã chúc cho Nhật Bản tiếp tục cố gắng giữ vững TPP. Cuộc họp tại Hà Nội sắp tới cũng chính là ý tưởng của phía Nhật Bản. Đa số các thành viên khác, từng khẳng định rằng việc vực dậy TPP không nhằm mục đích chống Trung Quốc hay chống Trump, đều đã sẵn sàng dự họp.

Một thỏa thuận khác của buổi đàm phán đa phương hiện đang trên đà tự do hóa thương mại ở châu Á chính là: Mối quan hệ Đối tác Kinh tế Toàn diện trong Khu vực (gọi tắt là RCEP). Một số người nhận nhầm rằng đấy là sáng kiến của Trung Quốc và tỏ ý nghi ngờ về nó. Nhưng trên thực tế, ông Bilahari Kausikan, đại sứ cấp cao của Singapore, nhấn mạnh rằng thỏa thuận này được khởi xướng bởi 10 quốc gia thành viên ASEAN với mục đích hòa vào các thỏa thuận mà ASEAN đã có với sáu quốc gia kia. Và một trong những nước đó là Trung Quốc. Nhưng bốn quốc gia khác – gồm Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc và New Zealand – là đồng minh của Mỹ, trong khi quốc gia thứ sáu là Ấn Độ lại “không chịu làm con rối của Trung Quốc”, ông Kausikan cho biết.

Nhiều người nghĩ rằng đây sẽ là cơ hội cho TPP và RCEP tiến đến gần nhau hơn hoặc thậm chí trở thành một thỏa thuận duy nhất, vì có đến 7 thành viên chung. Nhưng RCEP còn lâu mới đạt đến tiêu chuẩn vàng. TPP đã mở cửa cho mọi thành viên trong khi đàm phán RCEP vẫn đang diễn ra ở tốc độ cực kì chậm. Bà Elm chỉ ra rằng đây được coi là bước đột phá ngoạn mục khi các thành viên ASEAN đồng ý cho phép cạnh tranh từ nước ngoài đối với trị trường giao nhận thực phẩm bằng xe đạp.

Cùng lúc đó, sẽ còn cần rất nhiều nỗ lực để hồi sinh TPP. Mười một quốc gia còn lại cần tìm ra lối diễn đạt khác để thay thế cho bản thỏa thuận hồi 2015 gồm 12 thành viên. Tất nhiên, một giải pháp tạm thời có thể khả thi. Và với một số người, một động lực chính là niềm hy vọng rằng chính quyền tương lai của Washington, vốn nhận thức được mối nguy hại khi Trump rút Mỹ khỏi TPP, sẽ lại được hưởng lợi từ thương mại châu Á. Còn bây giờ, khi 11 thành viên còn lại cần chuẩn bị để cố gắng hồi sinh TPP, những nước này cần loại bỏ suy nghĩ rằng nếu không vì áp lực từ phía Hoa Kỳ trong các phiên đàm phán trước thì chẳng có thỏa thuận nào cần cứu vãn cả.

Nguồn: “Can TPP go ahead without America?“, The Economist

Banyan
Athena chuyển ngữ

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s