Mỹ đồng sáng lập UNESCO rồi bỏ hai lần

http://www.bbc.com/vietnamese/world-41611762

Trụ sở Unesco ở ParisBản quyền hình ảnhGETTY IMAGESImage captionTrụ sở Unesco ở Paris

Ngoài chuyện tiết kiệm ngân sách của Mỹ đóng cho UNESCO từ ngày thành lập, quyết định rút khỏi tổ chức này của chính quyền Donald Trump còn có ba lý do.

Theo lời Đại sứ Nikki Haley của Hoa Kỳ tại Liên Hiệp Quốc thì UNESCO chuyên công kích giá trị Phương Tây, bài xích Israel và nâng các nhà độc tài lên vị trí trang trọng.

Quyết định rút khỏi UNESCO của Hoa Kỳ sẽ có hiệu lực từ ngày cuối cùng của năm 2018, theo công bố của Bộ Ngoại giao Mỹ.

Thành lập ngày 16/11 năm 1945 ở London, Anh Quốc, Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hiệp Quốc (The United Nations Organization for Education, Science and Culture (UNESCO) là kết quả của các ý tưởng đề cao giao lưu văn hóa trong Thế Chiến 2 qua Hội nghị Các Bộ trưởng Giáo dục (CAME), có từ 1942.

Nhưng UNESCO cũng trải qua không ít thăng trầm.

Ứng viên VN rút khỏi cuộc đua lãnh đạo Unesco

Không được Stalin mến mộ

Theo nghiên cứu đã công bố của Ilya Gaiduk, Moscow dưới thời Stalin rất nghi ngờ cơ chế UNESCO kết nối các dân tộc thông qua văn hóa và giáo dục ‘theo kiểu tư bản chủ nghĩa’.

Đây là lý do Liên Xô tẩy chay UNESCO ngay từ ngày có cuộc họp đầu tiên tại London do Hoa Kỳ và Anh chủ trì để bàn việc thông qua Hiến chương UNESCO.

Sau khi thành lập và có trụ sở đặt tại Paris, Pháp, phải một năm sau, ngày 4/11/1946, Hiến chương UNESCO mới được 20 quốc gia thông qua.

Hội AnBản quyền hình ảnhGETTY IMAGESImage captionĐô thị cổ Hội An được UNESCO công nhận di sản thế giới năm 1999

Đó là các nước Úc, Brazil, Canada, Trung Hoa Dân quốc của Tưởng Giới Thạch, Tiệp Khắc, Đan Mạch, CH Dominican, Ai Cập, Pháp, Hy Lạp, Ấn Độ, Li Băng, Mexico, New Zealand, Na Uy, Ả Rập Saudi, CH Nam Phi, Thổ Nhĩ Kỳ, Hoa Kỳ và Anh Quốc.

Giữ quan điểm về văn hóa khác hẳn Phương Tây, Liên Xô không chỉ đứng ngoài mà còn buộc các nước Đông Âu cộng sản không được tham gia UNESCO, và những nước đã tham gia thì phải rút ra.

Vì thế mới có chuyện Tiệp Khắc, Hungary và Ba Lan phải rút khỏi UNESCO trong các năm 1952-53.

Bản thân Liên Xô chỉ gia nhập UNESCO sau khi Stalin qua đời năm 1953.

Tính toán của lãnh tụ Liên Xô Nikita Khrushchev là dùng diễn đàn UNESCO để mở rộng ảnh hưởng của Moscow ở châu Âu ‘tư bản’, và các nước Thế giới thứ ba.

Vì thế, chính sách của Liên Xô nay xoay sang ‘càng nhiều thành viên cộng sản càng tốt’.

Năm 1954, cùng Liên Xô có cả hai cộng hòa Belarus và Ukraine, vốn không có chủ quyền riêng, vì nằm trong Liên Xô, cũng gia nhập UNESCO.

Moscow cũng khuyến khích tất cả các quốc gia vệ tinh của khối Đông Âu vào tổ chức này.

Chọn cả hai hay chỉ một trong hai?

Irina BokovaBản quyền hình ảnhREUTERSImage captionIrina Bokova sắp rời chức vụ tổng thư ký Unesco

Tư cách thành viên của UNESCO không tránh khỏi việc trở thành chủ đề chính trị quốc tế và quan hệ giữa các thể chế khác biệt ý thức hệ.

Đông Đức chỉ gia nhập UNESCO năm 1972 sau khi chính sách ‘Ostpolitik’ của Thủ tướng Tây Đức, Willy Brandt đưa ra khái niệm ‘hai quốc gia của một dân tộc Đức’, và hai nước công nhận lẫn nhau.

Đến 1990, Đông Đức sát nhập vào CHLB Đức nên tư cách thành viên riêng tại UNESCO chấm dứt.

Khác với Đông và Tây Đức, hai quốc gia Trung Hoa không chấp nhận lẫn nhau.

Trung Hoa Dân quốc mà nay là Đài Loan từng là quốc gia đồng sáng lập UNESCO, nhưng sau khi Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa được công nhận là thành viên LHQ năm 1971 thì Đài Loan cũng mất vị trí trong UNESCO.

Nam và Bắc Hàn đều là thành viên UNESCO nhưng tham vọng ‘được vinh danh’ cho món kim chi của hai nước đem lại câu chuyện kỳ quái.

Sau khi công nhận kim chi Hàn Quốc là ‘di sản phi vật thể thế giới’, UNESCO cũng phải cấp cho kim chi của Bắc Triều Tiên danh hiệu tương tự dù sự khác biệt giữa hai loại kim chi này không đáng kể.

Bảo ĐạiBản quyền hình ảnhRAYMOND REUTERImage captionQuốc gia Việt Nam gia nhập UNESCO thời Cựu hoàng Bảo Đại làm Quốc trưởng

Vào tháng 7/1951, Quốc gia Việt Nam dưới thời Quốc trưởng Bảo Đại và Thủ tướng Trần Văn Hữu chính thức gia nhập UNESCO, và tư cách thành viên này được duy trì bởi Việt Nam Cộng Hòa đến 1975.

Nước Việt Nam thống nhất gia nhập UNESCO năm 1987.

Từng bỏ UNESCO rồi quay lại

Quyết định của Tổng thống Donald Trump rút Hoa Kỳ khỏi UNESCO và không đóng 500 triệu USD vào quỹ của tổ chức này không phải là mới.

Từ 1985 đến 2003, Hoa Kỳ đã một lần nằm ngoài UNESCO.

Năm 1985, chính phủ Mỹ, nước đóng góp 25% ngân sách của UNESCO (374 triệu USD một năm) nói tổ chức này cần cải tổ vì bị ‘chính trị hóa’ bởi Liên Xô và phe cộng sản.

Kim ChiImage captionUNESCO công nhận cả món kim chi ở Hàn Quốc và Triều Tiên là ‘di sản phi vật thể’ của nhân loại

Sau đó, Hoa Kỳ rút ra, tạo khủng hoảng không nhỏ về ngân khoản cho UNESCO.

Một năm sau, chính phủ Anh của Margaret Thatcher cũng tuyên bố rút với lý do tương tự, bất chấp một nghị quyết của Hạ viện, và lời kêu gọi của Thủ tướng Đức Helmut Kohl muốn Anh ở lại UNESCO.

Anh đóng mỗi năm 4,6% ngân sách của UNESCO, và khoản tiền vào năm 1986 là 9,75 triệu USD.

Đến năm 1997, Anh Quốc vào lại UNESCO.

Tại châu Á, Singapore là nước từng rút khỏi UNESCO ‘vì lý do kinh tế’.

Đảo quốc thuộc ASEAN rút khỏi UNESCO từ 1986 đến 2007 dù chỉ đóng trước đó chưa tới 100 nghìn USD một năm.

Có vẻ như Singapore dưới thời ông Lý Quang Diệu từng tin rằng việc tham gia UNESCO không đem lại lợi ích gì cụ thể.

Ai làm Tổng Giám đốc UNESCO?

Trong 10 Tổng Giám đốc của UNESCO từ ngày thành lập đến nay, các nhân vật chính đều có thành tích cao trong văn hóa, giáo dục hoặc có sự nghiệp ngoại giao quốc tế.

Irina BokovaBản quyền hình ảnhHOANG DINH NAMImage captionHà Nội tháng 10/2010: bà Irina Bokova trao cho ông Nguyễn Thế Thảo Bằng Chứng nhận của UNESCO về khu di tích Hoàng thành Thăng Long

John Wilkinson Taylor (1906 – 2001) là người Mỹ duy nhất từng lãnh đạo UNESCO, ở vị trí tạm quyền, giai đoạn rất ngắn, 1952-1953.

Trước bà Irina Bokova người Bulgria, Tổng Giám đốc nhiệm kỳ hiện nay và sắp hết, lãnh đạo UNESCO là ông Kōichirō Matsuura, nhà ngoại giao Nhật Bản.

Ông là người Đông Á đầu tiên giữ chức này, và được tái đắc cử, tổng cộng 10 năm, từ 1999 đến 2009.

Bà Irina Bokova là con gái Tổng biên tập báo Đảng Cộng sản ở Bulgaria, ông Georgi Bokov.

Bà từng học tại Moscow và là đảng viên cộng sản cho đến 1990, làm việc trong Bộ Ngoại giao Bulgaria thời XHCN, và là nghị sỹ quốc hội thời hậu cộng sản.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s