EVFTA: Cơ hội hành động (Phần1)

https://baotiengdan.com/2018/09/06/evfta-co-hoi-hanh-dong-phan1/

Thục Quyên

6-9-2018

EVFTA là tên viết tắt tiếng Anh của Hiệp định Thương mại Tự do Âu châu –Việt Nam. Nếu chưa rõ EVFTA là gì, xin tạm đọc bài viết trong Facebook “Ai đang cản trở EVFTA” của Nguyễn Anh Tuấn để nắm được đại khái tình hình (1). Và đọc bài “EVFTA, mừng đấy mà vẫn lo đấy” (2) đăng trên tờ Thời báo kinh tế Sài Gòn.

Tin tức liên quan đến diễn biến của EVFTA tương đối nhiều, nhưng cho tới nay trong gần hết tất cả những bài trên các báo lề trái cũng như lề phải, phần tin tức chính xác bị phần suy đoán phủ lấp:

– Nhà cầm quyền VN và các báo lề phải bóp méo tin tức hoặc chỉ đưa những tin có lợi cho điều mình muốn tuyên truyền với dân là nhà nước đang thành công và EVFTA sắp được thông qua.

– Các nhà hoạt động thì nhặt vài sự kiện rồi suy đoán theo mình và có vẻ chú tâm là nêu rõ tình trạng nhà cầm quyền VN vì đã phạm rất nhiều lỗi lầm, kể cả phạm pháp, nên gây ra cản trở, và có nhiều triển vọng EVFTA sẽ không được phía Liên minh châu Âu phê chuẩn.

Trong khi cả hai bên đều có vẻ đồng ý đặt kỳ vọng cao vào cây cầu thông thương giữa VN và “siêu thị trường” 27 nền kinh tế Âu châu này, thì không bên nào cho thấy sẵn sàng có những hành động để EVFTA thành một thực trạng mang lợi ích cho nền kinh tế VN, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân Việt.

Tiếng chuông báo động

Ngày 10/08/2018 ông Bernd Lange, Chủ tịch Ủy Ban Thương Mại Quốc Tế Quốc Hội Âu Châu, xác nhận trong thư riêng với người viết, là chính ông đã gợi ý, Việt Nam không nhất thiết phải hoàn tất phê chuẩn 3 công ước cơ bản của Tổ Chức Lao Động Quốc Tế (ILO) còn lại là ILO 87 (Tự do liên kết), ILO 98 (Quyền thương lượng tập thể) ILO 105 (Chống lao động cưỡng bức), và lồng vào luật pháp quốc gia, trước khi EVFTA được phê chuẩn. Chỉ cần VN “phải thể hiện được cam kết mang tính ràng buộc về lộ trình phê chuẩn, thực thi và giám sát thực hiện các công ước này”.

Trong những lần tuyên bố trước đó, ông Lange luôn luôn nhấn mạnh EVFTA là một hiệp định “dựa trên luật lệ”. Chiều hướng mới mềm dẻo hơn của ông B. Lange hiện nay, hầu đạt tới việc phê chuẩn EVFTA trước cuộc bầu cử nhiệm kỳ mới của Quốc Hội Âu châu (23-26/05/2019), là một tiếng chuông báo động để tất cả những ai muốn hiệp định thương mại này thực sự mang lợi ích đến cho người dân Việt, phải nghiên cứu kỹ lưỡng hơn về vai trò của những bộ phận làm việc khác nhau của chính phủ và quốc hội Liên minh châu Âu, cũng như những lực đẩy chống hay thuận sự ký kết EVFTA mạnh yếu ra sao, để có hành động cụ thể hợp thời điểm.

Quá trình tiến hành EVFTA cho tới nay có bị chậm trễ không? Vì sao?

Có, quá trình tiến hành đã có chậm trễ. Sự chậm trễ này cho tới nay hoàn toàn do một thay đổi về thủ tục pháp lý từ phía Âu châu, không hề có chút liên quan nào tới tình trạng đàn áp nhân quyền tại VN hay vụ bắt cóc Trịnh xuân Thanh tại Đức.

Từ khi giai đọan đàm phán giữa VN và Âu châu kết thúc ngày 2/12/2015, hai bước tiếp là rà soát pháp lý hiệp ước để ký kết và nhất là phê chuẩn để có hiệu lực, đã bị trì trệ vì cần chờ ý kiến của Toà Công Lý Âu Châu (the European Court of Justice) liên quan đến Hiệp Ước Thương Mại Tự Do giữa Âu châu và Singapore, để theo đó, áp dụng cho Việt Nam.

Trước đó Ủy Ban Châu Âu (European Commission) đã hỏi ý kiến của tòa về một số nội dung trong hiệp định không thuộc thẩm quyền toàn bộ của EU, nhất là hai nội dung đầu tư gián tiếp (portfolio invesment) và giải quyết tranh chấp giữa nhà đầu tư với chính quyền sở tại (investor-state dispute settlement).

Ngày 16/05/2017 Tòa Công Lý Âu Châu đã đưa ra ý kiến rõ ràng: để được thông qua toàn bộ nội dung, cần sự chuẩn y của cả 27 nước thành viên EU (27 vì không còn tính Vương quốc Anh)

Để tránh khó khăn này (chỉ cần một trong 27 nước thành viên không phê chuẩn một phần nào của hiệp ước thì hiệp ước không có hiệu lực), một bước đi mới của EVFTA được thống nhất: theo đó, EVFTA được tách làm hai hiệp định, một về Thương mại và một về Bảo hộ đầu tư (IPA).

Điều này có nghĩa là gì?

Hiệp định Thương mại không cần sự phê chuẩn của từng nước thành viên, mà chỉ cần sự phê chuẩn của Liên minh châu Âu là có triển vọng tạm thời có hiệu lực, mà không phải chờ Hiệp định bảo hộ đầu tư. (Xin chú ý chữ ‘có triển vọng’, vì hiệp định thương mại giữa Liên minh châu Âu và Nhật sau khi hoàn tất, đã được gửi trình Hội đồng Liên minh châu Âu xin ký chính thức mà không chờ Hiệp định bảo hộ đầu tư, và điều này cho tới nay chưa bị chỉ trích).

Tình trạng EVFTA hiện nay

Ngày 26/06/2018, Ủy ban châu Âu và Việt Nam đã công bố chính thức hoàn tất việc rà soát pháp lý đối với Hiệp định Thương mại. Với Hiệp định bảo hộ đầu tư IPA, hai bên mới chỉ kết thúc những thảo luận ban đầu và bước vào giai đọan rà soát pháp lý.

Theo quy trình, các hiệp định đã được Ủy ban châu Âu hoàn tất đàm phán, sau khi rà soát pháp lý phải qua 3 giai đoạn tiếp:

– Được dịch qua 22 ngôn ngữ của 27 nước thành viên. Sau đó chuyển cho:

– Hội Đồng Liên minh châu Âu còn gọi là Hội Đồng Bộ Trưởng (Council of the European Union) bao gồm các bộ trưởng đại diện các nền kinh tế 27 nước thành viên, xem xét, quyết định việc ký chính thức hiệp định.

– Rồi tiếp tục được chuyển tới Quốc hội Âu châu (European Parliament), với thành viên là hơn 750 đại biểu cử tri toàn châu Âu, để phê chuẩn.

Trong bối cảnh thương mại thế giới đầy bất ổn hiện nay, một cánh cửa đưa tới sự ổn định với thị trường Âu châu là con đường sống cho doanh nghiệp Việt Nam, nhất là một Việt Nam đang qụy ngã, thoi thóp bởi lệ thuộc chính trị vào Trung Quốc, thì giảm lệ thuộc kinh tế là ngõ thoát thiết yếu.

Ngược lại, đối với Liên minh châu Âu, trong tình trạng chiến tranh thương mại giữa các nền kinh tế lớn, con đường thông thương này với VN cũng là một miếng mồi rất hấp dẫn mà họ đang cố đạt được. Hội đồng Bộ trưởng Liên minh châu Âu khó có thể quyết định ngược lại chiều hướng đó. Trong khi Trung Quốc không dễ gì nhả VN ra và chương trình “đặc khu” chỉ là một trong những âm mưu đang tiến hành với chủ đích nắm chắc VN của họ.

Có lẽ vì tin tưởng Liên minh châu Âu rất muốn và đang tìm mọi cách để thực hiện EVFTA, và tình trạng người dân Việt không chú ý hay không có khả năng tham gia trực tiếp, nhà nước Việt Nam đã không tỏ vẻ e ngại phạm pháp (vụ bắt cóc Trịnh xuân Thanh với tất cả những hệ lụy quốc tế) và còn tăng sức đàn áp, bỏ tù những nhà hoạt động dân chủ, ra luật an ninh mạng để kiểm soát và ngăn chặn sự tự do trao đổi tin tức, hoạt động xã hội trên mạng…..

Cơ hội hành động

EVFTA là một hiệp định sẽ được ký kết giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu.

Dù nhà nước Việt Nam không chấp nhận sự đóng góp của những cá nhân và tổ chức xã hội dân sự tự do, những cá nhân và tổ chức này vẫn có thể đối tác trực tiếp với những cơ quan của Liên minh châu Âu để có ảnh hưởng trên hiệp định này.

Quan trọng là phương thức làm việc.

EVFTA cần phải được phê chuẩn bởi Quốc Hội Âu Châu để có hiệu lực. Ủy ban Thương mại Quốc tế thuộc Quốc hội Âu châu (INTA/ European Parliament Committee on International Trade) với chủ tịch đương nhiệm là dân biểu Bernd Lange có nhiệm vụ:

– Nhận định tình hình qua thông tin của đôi bên đàm phán (Ủy Ban Châu Âu và nhà nước Việt Nam)

– Nhắc nhở đôi bên phải hoàn tất những điều kiện đã được định rõ trong văn kiện sau đàm phán và đề nghị cách giải quyết khi có khó khăn

– Sau đó trình bày trước Quốc Hội Châu Âu để xin phê chuẩn.

Thời gian INTA đang làm việc cũng là thời gian những tổ chức phi chính phủ / tổ chức tình nguyện tư nhân, tổ chức xã hội dân sự, quốc tế và nhất là Việt Nam, cần nổ lực tìm hiểu và chính thức liên lạc với các dân biểu của Quốc hội châu Âu về những điều kiện phê chuẩn, để bảo đảm EVFTA sẽ mang lại lợi ích cho cuộc sống của người dân Việt.

Cách lên tiếng chỉ qua những bài chung chung trên các mạng xã hội VN không thay thế được việc làm đứng đắn, nắm vững vấn đề dựa trên bằng chứng, phân tích có quy củ và trực tiếp đối tác với QH châu Âu của những tổ chức kể trên. Một vài cái thư phản kháng, vài tiếp xúc ngắn ngủi trong những năm qua không đủ làm cơ sở cho QH Âu châu nhận rõ những điều kiện cần thiết ̣để bảo đảm những đặc tính của EVFTA do chính Liên minh châu Âu đề ra.

Những cam kết của Liên minh châu Âu

Ông Mauro Petriccione, phó trưởng phái đoàn đàm phán EVFTA, phó tổng giám đốc Cơ quan Thương mại thuộc Ủy ban châu Âu (EU Commission), đã viết trong lời mở đầu văn bản EVFTA (3)

FTA sẽ giúp thúc đẩy đầu tư chất lượng cao giữa Việt Nam và EU… thúc đẩy bền vững phát triển cho đôi bên, bao gồm cam kết mạnh mẽ bảo vệ quyền cơ bản của mọi người tại nơi làm việc, quyền con người được bao quát hơn, và bảo vệ môi trường… triển khai nền kinh tế vì lợi ích của người dân Việt Nam.

Trưởng Đại diện phái đoàn Liên minh châu Âu tại VN, Đại sứ Bruno Angelet viết: (EV) FTA không chỉ có một mục tiêu riêng của nó mà đi cặp với Hiệp Định Đối Tác và Hợp Tác Toàn Diện PCA… Liên minh châu Âu và Việt Nam có một chương trình chung để kích thích tăng trưởng và tạo việc làm, nâng cao khả năng cạnh tranh, và ngoài ra còn đấu tranh chống đói nghèo và củng cố sự canh tân.

Liên minh châu Âu sẽ không thi hành tốt hoặc chỉ thi hành lỏng lẻo những cam kết đó nếu không có sự ràng buộc bởi luật pháp và thường trực giám sát, và nhà nước VN hiện nay thì không phải là một đối tác chú trọng tới những khía cạnh như nhân quyền, quyền cơ bản của công nhân, bảo vệ môi trường, và không chứng tỏ có đủ chuyên viên để kiểm soát những khía cạnh khác trong Hiệp định.

(Còn tiếp)

_______

(1) https://baotiengdan.com/2018/08/04/ai-dang-can-tro-evfta/

(2) https://www.thesaigontimes.vn/274691/EVFTA—mung-day-ma-van-lo-day.html

(3) http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2016/june/tradoc_154622.pdf

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s